Toàn Bộ Tên Miền Trên Internet: Ai Quản Lý và Cấp Phát?

Trong thế giới kỹ thuật số ngày nay, tên miền (domain name) đóng vai trò như địa chỉ nhà trên internet, giúp chúng ta dễ dàng tìm kiếm và truy cập các trang web. Tuy nhiên, đằng sau mỗi tên miền là một hệ thống quản lý phức tạp và có tổ chức. Câu hỏi đặt ra là: Ai thực sự quản lý và cấp phát toàn bộ tên miền trên internet?

Để hiểu rõ vấn đề này, chúng ta cần khám phá các cấp độ quản lý, từ tổ chức quốc tế cao nhất đến các nhà cung cấp dịch vụ mà chúng ta tương tác hàng ngày. Bài viết này sẽ làm sáng tỏ bức tranh toàn cảnh về quyền lực và quy trình đằng sau việc tạo ra và duy trì hàng tỷ tên miền.

Hệ Thống Phân Cấp Tên Miền (DNS)

Trước hết, cần hiểu về Hệ thống Phân giải Tên Miền (Domain Name System - DNS). DNS hoạt động giống như một cuốn danh bạ điện thoại khổng lồ của internet. Khi bạn gõ một tên miền (ví dụ: google.com) vào trình duyệt, DNS sẽ dịch tên miền đó thành một địa chỉ IP (một dãy số) mà máy tính có thể hiểu để kết nối đến máy chủ chứa trang web đó.

Hệ thống này có cấu trúc phân cấp, tương tự như cách tổ chức của một công ty hoặc một quốc gia. Ở cấp cao nhất là các tên miền gốc (root domain), sau đó là các tên miền cấp cao nhất (Top-Level Domains - TLDs), và cuối cùng là các tên miền cấp hai (second-level domains) và các cấp thấp hơn.

ICANN: Tổ Chức Quản Lý Tối Cao

Tại đỉnh của hệ thống phân cấp này là **Internet Corporation for Assigned Names and Numbers (ICANN)**. ICANN là một tổ chức phi lợi nhuận có trụ sở tại California, Hoa Kỳ, chịu trách nhiệm điều phối sự phân bổ và gán các định danh duy nhất trên internet, bao gồm địa chỉ IP và tên miền.

Nhiệm vụ chính của ICANN bao gồm:

• Quản lý Hệ thống Tên Miền Gốc (Root Zone): ICANN giám sát việc quản lý và cập nhật danh sách các TLDs (như .com, .org, .net, .vn, .gov, .edu, v.v.) và các TLD quốc gia (ccTLDs) được phép tồn tại trên internet.
• Phát triển Chính sách: ICANN đóng vai trò trung tâm trong việc phát triển các chính sách liên quan đến tên miền và địa chỉ IP, thông qua một quy trình dựa trên sự đồng thuận của cộng đồng đa bên liên quan toàn cầu.
• Giám sát Nhà Đăng Ký Tên Miền (Registrars): ICANN cấp phép và giám sát các công ty được gọi là Nhà Đăng Ký Tên Miền (Registrars). Các nhà đăng ký này là những đơn vị bán tên miền trực tiếp cho người dùng cuối.

Điều quan trọng cần lưu ý là ICANN không trực tiếp bán tên miền cho người dùng cuối. Thay vào đó, họ quản lý toàn bộ hệ thống và ủy quyền cho các nhà đăng ký thực hiện việc cấp phát.

Vai Trò của IANA

Trong ICANN, có một chức năng gọi là **Internet Assigned Numbers Authority (IANA)**. IANA chịu trách nhiệm trực tiếp về việc phân bổ các số hiệu internet, bao gồm địa chỉ IP và quản lý các tham số quan trọng của giao thức internet. Trước đây, IANA là một phần của Viện Khoa học Thông tin Nam California (ISI) và sau đó được quản lý bởi ICANN. Hiện nay, trách nhiệm này vẫn thuộc về ICANN.

Chức năng IANA bao gồm:

• Quản lý Số hiệu Internet: Bao gồm việc phân bổ các khối địa chỉ IP cho các Tổ chức Phân bổ Số hiệu Internet Khu vực (RIRs).
• Quản lý Danh sách TLD: IANA duy trì danh sách chính thức của tất cả các tên miền gốc và tên miền cấp cao nhất (TLDs), bao gồm cả các tên miền quốc gia (ccTLDs) và các tên miền chung (gTLDs).
• Quản lý Giao thức Internet: Phân bổ các số hiệu giao thức, cổng và các tham số khác.

Về cơ bản, IANA là bộ phận thực thi kỹ thuật của ICANN, đảm bảo rằng hệ thống tên miền và số hiệu internet hoạt động một cách nhất quán và toàn cầu.

Cấp Phát Tên Miền Cấp Cao Nhất (TLDs)

Các TLDs là những phần cuối cùng của tên miền, đứng sau dấu chấm cuối cùng (ví dụ: com, org, net, vn). Chúng được chia thành hai loại chính:

• Tên miền cấp cao nhất chung (gTLDs): Bao gồm các TLD phổ biến như .com, .org, .net, .info, .biz, cũng như các TLD mới được giới thiệu gần đây như .app, .tech, .online. ICANN phê duyệt việc tạo ra và quản lý các gTLDs này.
• Tên miền cấp cao nhất quốc gia (ccTLDs): Là các TLD dành riêng cho các quốc gia hoặc vùng lãnh thổ, thường bao gồm hai chữ cái (ví dụ: .vn cho Việt Nam, .us cho Hoa Kỳ, .uk cho Vương quốc Anh, .de cho Đức). Mỗi ccTLD thường được quản lý bởi một tổ chức riêng biệt tại quốc gia đó, được gọi là Nhà Quản Lý Tên Miền Quốc Gia (ccTLD Registry Operator). Ví dụ, cho .vn, đó là Trung tâm Internet Việt Nam (VNNIC).

ICANN có vai trò phê duyệt các đề xuất về gTLDs mới và giám sát các nhà quản lý TLDs để đảm bảo họ tuân thủ các thỏa thuận và chính sách của ICANN.

Nhà Đăng Ký Tên Miền (Registrars) và Đại Lý (Resellers)

Đây là những tổ chức mà người dùng cuối như chúng ta tương tác trực tiếp để đăng ký tên miền. Các Nhà Đăng Ký Tên Miền (Registrars) là các công ty được ICANN cấp phép để bán tên miền. Họ có quyền truy cập vào cơ sở dữ liệu của các nhà quản lý TLDs và thực hiện các giao dịch đăng ký, gia hạn, chuyển nhượng tên miền.

Một số nhà đăng ký nổi tiếng có thể kể đến như GoDaddy, Namecheap, Google Domains (nay đã chuyển giao cho Squarespace), P.A.N. (tại Việt Nam) v.v.

Bên cạnh các nhà đăng ký chính thức, còn có các Đại lý (Resellers). Họ là các công ty hợp tác với nhà đăng ký để bán tên miền cho khách hàng của mình, thường cung cấp các gói dịch vụ tích hợp (ví dụ: hosting kèm tên miền). Về bản chất, họ vẫn hoạt động thông qua một nhà đăng ký được ủy quyền bởi ICANN.

Nhà Quản Lý Tên Miền (Registries)

Mỗi TLD (ví dụ: .com, .org, .vn) có một Nhà Quản Lý Tên Miền (Registry) tương ứng. Registry là tổ chức chịu trách nhiệm duy trì cơ sở dữ liệu về tất cả các tên miền đã đăng ký trong TLD của họ. Họ là nguồn tin đáng tin cậy duy nhất cho thông tin về các tên miền trong phạm vi quản lý của mình.

Ví dụ:

• Đối với .com, .net, .org: VeriSign là nhà quản lý.
• Đối với .vn: VNNIC là nhà quản lý.
• Đối với các gTLDs mới: Có thể là các công ty công nghệ hoặc tổ chức được ICANN cấp phép.

Các Registry nhận thông tin đăng ký tên miền từ các Registrars và cập nhật cơ sở dữ liệu trung tâm của họ. Cơ sở dữ liệu này sau đó được sử dụng để cung cấp thông tin DNS toàn cầu.

Quy Trình Cấp Phát Tên Miền

Quy trình cấp phát một tên miền mới diễn ra như sau:

1. Người dùng cuối tìm kiếm tên miền: Bạn truy cập trang web của một Nhà Đăng Ký Tên Miền (Registrar) và tìm kiếm tên miền bạn muốn.
2. Nhà Đăng Ký kiểm tra tính khả dụng: Nhà Đăng Ký sẽ liên hệ với Registry của TLD tương ứng để kiểm tra xem tên miền đó còn trống hay không.
3. Đăng ký và thanh toán: Nếu tên miền còn trống, bạn tiến hành đăng ký và thanh toán phí cho Nhà Đăng Ký.
4. Nhà Đăng Ký gửi yêu cầu đến Registry: Nhà Đăng Ký sẽ gửi thông tin đăng ký tên miền của bạn đến Registry của TLD đó.
5. Registry cập nhật cơ sở dữ liệu: Registry ghi nhận tên miền mới vào cơ sở dữ liệu của họ.
6. Thông tin lan truyền trên DNS: Thông tin về tên miền mới sẽ được cập nhật trong hệ thống DNS toàn cầu, cho phép mọi người có thể truy cập trang web của bạn sau một khoảng thời gian nhất định (gọi là thời gian lan truyền DNS).

Vai Trò của Chính phủ và Cộng đồng Quốc tế

Mặc dù ICANN hoạt động độc lập, nhưng mô hình quản trị của nó luôn có sự tham gia và ảnh hưởng từ nhiều bên liên quan, bao gồm chính phủ, cộng đồng kỹ thuật, doanh nghiệp và người dùng cuối. Các chính phủ, thông qua Hội đồng Tư vấn Chính phủ (GAC) của ICANN, có tiếng nói trong việc hình thành chính sách, đặc biệt là đối với các vấn đề nhạy cảm liên quan đến an ninh quốc gia hoặc quyền lợi người tiêu dùng.

Sự minh bạch và quy trình ra quyết định dựa trên sự đồng thuận là những nguyên tắc cốt lõi mà ICANN luôn hướng tới, nhằm đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững của internet.

Kết Luận

Tóm lại, việc quản lý và cấp phát toàn bộ tên miền trên internet là một nỗ lực phối hợp phức tạp, trong đó **ICANN** đóng vai trò là cơ quan quản lý tối cao, chịu trách nhiệm điều phối toàn cầu. IANA, một bộ phận của ICANN, thực hiện các chức năng kỹ thuật quan trọng. Các Nhà Quản Lý Tên Miền (Registries) quản lý từng TLD, còn các Nhà Đăng Ký Tên Miền (Registrars) là những đơn vị bán tên miền trực tiếp cho người dùng cuối. Toàn bộ hệ thống này hoạt động dựa trên sự hợp tác và đồng thuận của cộng đồng quốc tế, đảm bảo rằng internet tiếp tục là một không gian mở, kết nối và dễ dàng truy cập cho mọi người.